Kültürel değişme: insanın doğal ve toplumsal çevresini denetimi altına almasını sağlayan kültürel ögelerin zaman içerisinde ve uygun koşullarda dönüşümü anlamına gelir. Teknolojik alandaki ilerlemeler maddî kültürel ögelerin, geleneklerdeki değişmeler manevî kültürel ögelerin değişimine örnek gösterilebilir.
Değişme insan topluluklarının temel bir niteliğidir. Çünkü yeryüzünde değişmeyen toplum yoktur. Ancak değişmenin hızı, yönü, çeşidi toplumdan topluma farklılıklar gösterir.Geleneksel özelliklerin yoğun olduğu toplumlarda değişme hızı, modern toplumlara göre daha yavaştır. Değişme, planlı veya plansız bir şekilde herhangi bir sistemin, bir süreç ya da bir ortamın belli bir durumdan başka bir duruma geçirilmesine denir. Kültür değişmesi, bir toplumun maddi ve manevi kültür öğelerinin bir şekilden başka bir şekle geçmesi, yapı ve önemlerinin başkalaşmasıdır. Teknolojik yenilikler, savaşlar ve göçler gibi kültürle ilgisi olmayan değişmeler, kültürel değişmeye yol açarlar. Toplumsal yaşamda kültürel değişmeyi hem kolaylaştıran hem zorlaştıran bazı temel faktörler mevcuttur. Bu faktörleri sıralamak kültürel değişmenin anlaşılmasını kolaylaştırır.
Kültürel değişmeyi kolaylaştıran faktörler
Kültürel değişmeyi kolaylaştıran faktörleri maddeler halinde şöyle sıralayabiliriz:
- Toplumun değer ve inançları ile çatışmayan yeni kültür unsurları toplumda kolayca benimsenir ve yayılır.
- Gelişmiş olan toplumda kültür değişmeleri daha kolay olur.
- Başka toplumlarla sıkı ve devamlı ilişki içinde olan toplumlarda kültür değişmeleri daha sık ve daha kolay olur.
- Toplumsal yaşamda çocuklar gençlere, gençler yaşlılara göre kültürel değişimler için daha uygun bir ortam oluştururlar.
Kültürel Değişmeyi Zorlaştıran Faktörler
Toplumda bazı faktörler kültürel değişmeyi hızlandırırken bazıları da engelleyebilir. Kültürel değişmeyi engelleyen faktörleri maddeler halinde şöyle sıralayabiliriz:
- Kapalı toplumlar (yani başka toplumlarla teması olmayan toplumlar) kültürel değişmeyi güçleştirirler.
- Kültürel değişmeye elverişli bir ortamın olmaması.
- Kültür öğeleri arasındaki bağın kültürel değişmeyi engelleyecek kadar çok güçlü olması.
- Köklü alışkanlıklar ve gelenekler.
- Dogmatik inançlar.
Kültürel değişmeyi sosyal bilimciler, değişmenin oluş şekline göre iki gruba ayırmışlar. Birincisi, serbest kültür değişmeleri, ikincisi, zorunlu kültür değişmeleridir.
- Serbest kültür değişmeleri; Serbest kültür değişmesi, kültürün doğal değişmesi sonucu oluşur. Böyle bir değişimde insanlar, kültürün bazı öğelerini toplumsal yarar açısından değiştirmeyi uygun görürler. Serbest kültür değişmelerinin temel özelliği, kültürel değişmenin herhangi bir zorlama sonucu oluşmamasıdır. Ayrıca meydana gelen değişmenin toplumsal açıdan sağlıklı dengeli olmasıdır.
- Zorunlu kültür değişmeleri; Bu tür kültür değişmeleri, zora dayanan mekanik bir değiştirme süreci olarak değerlendirilir. Başka bir deyişle, birbirleriyle karşılaşan toplumlardan bir kısmının kültürünün diğerlerinin kültürünü baskı yoluyla değiştirmeye çalışması zorunlu kültür değişmeleri olarak adlandırılır.
