Septik Artrit Nedir? Sebepleri, Belirtileri ve Tedavisi

Septik artrit, eklemin mikropla enfekte olduğu acil bir durumdur; erken drenaj ve antibiyotikle eklem korunur.

Septik artrit, bir eklemin içine yerleşen mikroorganizmaların neden olduğu iltihabi hastalıktır. Çoğunlukla bakteriler sorumludur, ancak nadiren virüsler, mantarlar ve mikobakteriler de eklem enfeksiyonuna yol açabilir. Eklem sıvısı ve eklemi saran zar enfeksiyondan etkilendiğinde kıkırdak yapısı kısa sürede zarar görebilir. Bu nedenle septik artrit, ortopedik ve romatolojik acil durumlar arasında kabul edilir. Zamanında tanı konulup tedavi başlanırsa tam iyileşme mümkündür, geciken olgularda ise kalıcı eklem hasarı, hareket kısıtlılığı ve hayati tehlike söz konusu olabilir.

Septik Artrit Nasıl Ortaya Çıkar?

Sağlıklı bir eklem, mikroplara karşı oldukça iyi korunur. Ancak mikroorganizmalar eklem boşluğuna ulaştığında, bağışıklık hücreleri bölgeye akın eder ve güçlü bir iltihabi yanıt başlar. Bu yanıt enfeksiyonla savaşırken aynı zamanda kıkırdağa zarar veren enzimlerin salınmasına neden olur. Bakterilerin ürettiği toksinler de kıkırdak dokusunun erimesini hızlandırır. Birkaç gün içinde kıkırdak kaybı başlayabileceği için tedavideki her saat önemlidir.

Mikroorganizmalar eklem içine üç temel yoldan ulaşır. En sık görülen yol hematojen yayılımdır, yani vücuttaki başka bir enfeksiyon odağından kan dolaşımı yoluyla eklemlere taşınma. İkinci yol, doğrudan bulaşmadır. Eklem içi enjeksiyon, artroskopi, eklem protezi ameliyatı, derin yaralanma ya da hayvan ısırığı bu gruba girer. Üçüncü yol ise eklemin yakınındaki kemik enfeksiyonunun (osteomiyelit) veya yumuşak doku enfeksiyonunun eklem içine yayılmasıdır.

Septik Artritin Sebepleri ve Etkenleri

Yetişkinlerde ve çocuklarda en sık etken Staphylococcus aureus bakterisidir. Streptokok türleri de önemli bir yer tutar. Cinsel yönden aktif genç yetişkinlerde Neisseria gonorrhoeae (gonokok) yaygın bir sebeptir. Gram negatif bakteriler ise daha çok yaşlılarda, damar yoluyla madde kullananlarda ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde görülür. Küçük çocuklarda aşılama programı sayesinde azalmış olsa da Haemophilus influenzae tip b geçmişte önemli bir etkendi. Lyme hastalığı gibi kene kaynaklı enfeksiyonlar bazı bölgelerde eklem tutulumuna yol açabilir.

Bazı faktörler septik artrit riskini belirgin biçimde artırır:

  • Romatoid artrit gibi önceden hasarlı eklem hastalıkları
  • Yapay eklem (protez) bulunması
  • Diyabet, kronik böbrek yetmezliği ve karaciğer hastalıkları
  • Kortikosteroid ve bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanımı
  • İleri yaş ve HIV enfeksiyonu
  • Damar içi madde kullanımı
  • Deri enfeksiyonları ve açık yaralar
  • Yakın zamanda geçirilmiş eklem cerrahisi veya eklem içi girişim

Septik Artritin Belirtileri

Septik artrit tipik olarak tek bir eklemi etkiler ve belirtiler genellikle hızlı gelişir. Diz, en sık tutulan eklemdir. Kalça, omuz, bilek ve ayak bileği izleyen sıklıkta etkilenir. Küçük bir kısım hastada birden fazla eklem aynı anda tutulabilir.

Başlıca belirtiler şunlardır:

  • Şiddetli eklem ağrısı, özellikle hareketle belirgin artış
  • Eklemde şişlik, kızarıklık ve ısı artışı
  • Eklemi hareket ettirememe veya yük verememe
  • Ateş ve üşüme titreme
  • Halsizlik ve genel durum bozukluğu

Çocuklarda tablo farklı görünebilir. Bebeklerde huzursuzluk, ağlama, bacağını veya kolunu oynatmama, beslenme güçlüğü ve ateş ön plandadır. Yaşlılarda ve bağışıklığı zayıf kişilerde ateş olmayabilir, bu da tanıyı geciktirebilir. Bu nedenle ani gelişen, tek eklemli, ağrılı ve şiş bir tablo her zaman ciddiye alınmalıdır.

Tanı Nasıl Konulur?

Tanının temel taşı eklem sıvısı analizidir. Doktor, iğne ile eklem içinden sıvı alır (artrosentez). Bu sıvıda hücre sayısı, Gram boyama ve kültür incelemesi yapılır. Beyaz kan hücresi sayısının çok yüksek olması ve mikroorganizma üremesi tanıyı destekler. Kültür sonucu, uygun antibiyotiğin seçilmesinde de belirleyicidir.

Kan tahlilleri de destekleyici bilgi sunar. Beyaz küre sayısı, CRP ve sedimentasyon değerleri genellikle yüksektir. Kan kültürü, enfeksiyonun kana karışıp karışmadığını gösterir. Görüntüleme yöntemlerinden direkt grafi, ultrasonografi, MR ve bilgisayarlı tomografi eklem hasarını, sıvı birikimini ve çevre doku tutulumunu değerlendirmeye yardımcı olur. Özellikle kalça gibi derindeki eklemlerde ultrason ve MR değerlidir.

Septik Artritin Tedavisi

Tedavinin iki ana ayağı vardır: eklemin boşaltılması ve antibiyotik tedavisi. Eklemde biriken irinli sıvı ve iltihabi artıklar temizlenmezse kıkırdak hasarı sürer. Boşaltma işlemi tekrarlayan iğne ile aspirasyonla, artroskopik yıkamayla ya da açık cerrahi drenajla yapılabilir. Hangisinin seçileceği eklemin yerine, enfeksiyonun şiddetine ve hastanın durumuna bağlıdır. Kalça eklemi gibi bölgelerde ve çocuklarda genellikle acil cerrahi drenaj tercih edilir.

Antibiyotik tedavisine, kültür sonucu beklenmeden geniş etkili damar yoluyla verilen ilaçlarla başlanır. Kültür sonucu çıktığında tedavi etkene uygun şekilde daraltılır. Toplam tedavi süresi genellikle iki ila dört hafta arasında değişir. Gonokok kaynaklı enfeksiyonlarda süre daha kısa olabilir, protez enfeksiyonlarında ise çok daha uzun sürebilir. Tedavinin erken döneminde eklemin dinlendirilmesi, sonrasında ise fizik tedavi ile hareket açıklığının korunması önemlidir.

Protez eklem enfeksiyonlarında tedavi daha karmaşıktır. Bazı olgularda protez korunarak temizlik yapılabilir, ancak çoğu zaman protezin çıkarılması ve tek veya iki aşamalı değişimi gerekir. Bu süreçte ortopedi ve enfeksiyon hastalıkları uzmanlarının birlikte çalışması başarı şansını artırır.

Komplikasyonlar ve Korunma

Tedavi gecikirse kalıcı kıkırdak kaybı, erken osteoartrit, eklem sertliği ve deformite gelişebilir. Çocuklarda büyüme plağının etkilenmesi ileride bacak boyu farkına ve kemik gelişim bozukluğuna yol açabilir. En ciddi sonuç ise enfeksiyonun kana yayılması, yani sepsis ve buna bağlı organ yetmezliğidir. Yaşlı ve kronik hastalığı olan kişilerde ölüm riski daha yüksektir.

Korunmada temel yaklaşım, enfeksiyon kaynaklarını kontrol altına almaktır. Deri yaralarının temiz tutulması, diyabet gibi kronik hastalıkların iyi yönetilmesi, aşıların zamanında yaptırılması ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunma riski azaltır. Eklem içi girişimlerin steril koşullarda yapılması, protez ameliyatlarında uygun antibiyotik profilaksisi uygulanması da önemlidir. Eklem ağrısı, şişlik ve ateş birlikte görüldüğünde gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmak hayat kurtarıcı olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Septik artrit bulaşıcı mıdır?

Septik artrit, kişiden kişiye doğrudan geçen bir hastalık değildir. Ancak etken olan bazı mikroorganizmalar, örneğin gonokok, cinsel yolla bulaşabilir. Bu durumda bulaşan şey eklem enfeksiyonunun kendisi değil, altta yatan enfeksiyondur.

Septik artrit kendiliğinden geçer mi?

Hayır. Tedavi edilmeyen septik artrit hızla ilerler ve kıkırdağı kısa sürede tahrip eder. Antibiyotik ve eklem boşaltma olmadan iyileşme beklenmemelidir. Şüphe durumunda hemen acil servise ya da ortopedi veya romatoloji uzmanına başvurulmalıdır.

Septik artrit ile diğer eklem iltihapları nasıl ayırt edilir?

Gut, psödogut ve romatoid artrit de şiş, kızarık ve ağrılı eklem yapabilir, bu yüzden yalnızca muayene ile ayırmak zordur. Kesin ayrım için eklem sıvısı analizi ve kültür gerekir. Septik artrit şüphesi varsa tanı kesinleşene kadar acil kabul edilir.

Tedavi sonrası eklem eski haline döner mi?

Erken başlanan tedavilerde çoğu hasta eklem fonksiyonunu büyük ölçüde geri kazanır. Tedavi gecikmişse veya eklem daha önceden hasarlıysa kalıcı sertlik, ağrı ve erken eklem aşınması gelişebilir. Fizik tedavi ve düzenli kontroller sonucu iyileştirir.

Septik artrit en çok hangi kişilerde görülür?

Çocuklar, yaşlılar, diyabetliler, protez eklemi olanlar, bağışıklığı baskılanmış kişiler ve damar içi madde kullananlar daha yüksek risk altındadır. Romatoid artrit gibi mevcut eklem hastalığı olanlarda da risk artar.

İleri Okuma Tavsiyeleri ve Kaynaklar

  • Mathews CJ, Weston VC, Jones A, Field M, Coakley G. Bacterial septic arthritis in adults. The Lancet, 2010.
  • Ross JJ. Septic Arthritis of Native Joints. Infectious Disease Clinics of North America, 2017.
  • Türkiye Romatoloji Derneği ve Türk Ortopedi ve Travmatoloji Derneği tarafından yayımlanan hasta bilgilendirme sayfaları