Bir sözleşme, soyut kuralları somutlaştırır ve “Sen bana böyle dememiştin” tartışmalarını ortadan kaldırır. Bu sözleşme tek taraflı bir dayatma değil, karşılıklı hak ve sorumlulukları içeren demokratik bir metindir.
Bu metni yazdırabilir, üzerinde ailecek tartışıp maddeleri kendinize göre revize edebilir ve en sonunda törensel bir havada imzalayabilirsiniz.
İşte maddeleriyle kapsamlı bir taslak:
[AİLENİZİN SOYADI] AİLESİ TEKNOLOJİ VE EKRAN KULLANIM SÖZLEŞMESİ
Tarih: …/…/20…
Taraflar: Ebeveynler ve Çocuklar
Amaç: Bu sözleşme, teknolojiyi hayatımızdan çıkarmak için değil; onu bizi yöneten bir efendi gibi değil, bize hizmet eden bir araç gibi kullanmak amacıyla hazırlanmıştır. Hedefimiz; aile içi iletişimi güçlendirmek, fiziksel ve zihinsel sağlığımızı korumak ve dijital dünyada güvende kalmaktır.
BÖLÜM 1: TEMEL İLKELER (ANAYASA)
- Önce Gerçek Hayat: Hiçbir ekran, karşımızdaki insanın yüzüne bakarak kurduğumuz iletişimden daha değerli değildir. Biri konuşurken, odadaki diğer kişiler ekrana bakmayı bırakıp göz teması kuracaktır.
- Şeffaflık: Cihazların şifreleri ebeveynlerde bulunacaktır. Bu bir “casusluk” için değil, çocuğun dijital güvenliğini (siber zorbalık, kötü niyetli kişiler vb.) sağlamak içindir. Ebeveynler, çocuğun özel alanına saygı duyacak ancak tehlike sezildiğinde müdahale edecektir.
- Cihaz Mülkiyeti: Evdeki tablet, telefon ve bilgisayarların asıl sahibi ebeveynlerdir; çocuklar bu cihazların “kullanım hakkına” sahiptir. Kurallara uyulmadığında bu hak geçici olarak askıya alınabilir.
BÖLÜM 2: ÇOCUK/GENÇ SORUMLULUKLARI
A. Zaman Yönetimi ve Öncelikler
- Önce Görev: Okul ödevleri, proje çalışmaları ve evdeki şahsi sorumluluklar (odanı toplamak, evcil hayvana bakmak vb.) bitmeden eğlence amaçlı ekran açılmayacaktır.
- Süre Sınırı:
- Hafta içi günlük eğlence amaçlı ekran süresi: [… dakika/saat] (Örn: 1 saat)
- Hafta sonu günlük eğlence amaçlı ekran süresi: [… dakika/saat] (Örn: 2-3 saat)
- Uyku Hijyeni: Telefon/Tablet, uyku saatinden en az 45 dakika önce kapatılacak ve yatak odasına götürülmeyecektir. Cihazlar, ortak alandaki şarj istasyonunda bırakılacaktır.
B. Dijital Davranış ve Güvenlik
- Dijital Nezaket: Yüz yüze birine söyleyemeyeceğim hiçbir şeyi, mesaj olarak veya oyun sohbetlerinde yazmayacağım. Siber zorbalık yapmayacağım, yapanlara ortak olmayacağım.
- Gizlilik: Ev adresimiz, okulumun adı, aile bireylerinin telefon numaraları veya tatil planlarımız gibi kişisel bilgileri asla tanımadığım kişilerle paylaşmayacağım.
- İndirme İzni: Yeni bir uygulama veya oyun indirmeden önce mutlaka ebeveynlerime danışacağım (veya onay isteyeceğim).
- Fotoğraf Paylaşımı: Utandırıcı, özel veya başkalarının izni olmayan fotoğrafları/videoları paylaşmayacağım.
BÖLÜM 3: EBEVEYN SORUMLULUKLARI (ROL MODEL OLMA)
Bu sözleşme sadece çocuklar için değil, ebeveynler için de geçerlidir. Biz ebeveynler olarak söz veriyoruz:
- Göz Teması: Çocuğumuz bize bir şey anlatmak istediğinde telefonu elimizden bırakıp ona tam dikkatimizi vereceğiz. “Hı hı, dinliyorum” diyerek ekrana bakmaya devam etmeyeceğiz.
- İzinli Paylaşım: Çocuğumuzun fotoğrafını sosyal medyada paylaşmadan önce (eğer çocuk anlayacak yaştaysa) ondan izin alacağız. Onun “Bunu koymanı istemiyorum” dediği hiçbir içeriği paylaşmayacağız.
- Trafik Güvenliği: Araba kullanırken asla mesaj yazmayacağız, sosyal medyaya bakmayacağız.
- Tutarlılık: Çocuğa koyduğumuz “yemekte telefon yok” kuralına biz de istisnasız uyacağız.
- Sakinlik: Çocuk internette kötü bir şeyle karşılaştığında veya bir hata yaptığında (yanlışlıkla bir yere tıkladığında vb.) bize gelirse, kızmak yerine çözüm odaklı olacağız ki bizden korkup gizlemesin.
BÖLÜM 4: “EKRAN GİREMEZ” BÖLGELERİ VE ZAMANLARI
Aşağıdaki durumlarda cihaz kullanımı (acil durumlar hariç) tamamen yasaktır:
- Akşam Yemeği: Sofra, ailenin sohbet alanıdır. TV kapalı olacak, telefonlar masada bulunmayacaktır.
- Banyo ve Tuvalet: Cihazlar hijyen ve süre kontrolü açısından bu alanlara sokulmayacaktır.
- Misafirlik: Aile büyükleri ziyaret edildiğinde veya eve misafir geldiğinde, “hoş geldin” faslı bitip izin verilene kadar telefonlara bakılmayacaktır.
- Kısa Mesafe Yolculuk: Okul servisi veya aile aracıyla gidilen kısa mesafelerde, camdan dışarı bakmak veya sohbet etmek önceliklidir.
BÖLÜM 5: YAPTIRIMLAR VE ESNEKLİKLER
- İhlal Durumu: Bu sözleşme maddelerinden biri ihlal edildiğinde (Örneğin: Ödev bitmeden oyun oynamak veya gizlice gece tablet almak), çocuk cihaz kullanım hakkını [Örn: 24 saat] süreyle kaybeder.
- Tekrar Durumu: İhlal tekrar ederse süre katlanarak artar.
- Bonuslar: Kitap okuma, spor yapma veya ekstra ev işlerine yardım etme durumlarında, ebeveyn inisiyatifiyle ekstra ekran süresi (Bonus Süre) kazanılabilir.
- Tatil Esnekliği: Yaz tatili, sömestr veya uzun yolculuklarda kurallar ebeveynler tarafından geçici olarak esnetilebilir.
BÖLÜM 6: TAAHHÜT
Biz, aşağıda imzası bulunan aile bireyleri olarak; bu sözleşmeyi okuduğumuzu, anladığımızı, kuralların adil olduğunu düşündüğümüzü ve bu kurallara uymak için elimizden geleni yapacağımızı kabul ediyoruz.
Bu evde teknoloji bizi ayıran değil, hayatımızı kolaylaştıran bir araçtır.
İMZALAR:
Baba: ………………………………………………..
Anne: ………………………………………………..
Çocuk 1: …………………………………………….
Çocuk 2: …………………………………………….
(Varsa) Diğer Aile Büyükleri: ………………..
Ebeveynlere Küçük Bir Not:
Bu sözleşmeyi imzaladıktan sonra buzdolabının üzerine asın. İlk 21 gün (alışkanlık kazanma süresi) zorlu geçebilir, pes etmeyin. Unutmayın, kuralları delmeye çalıştıklarında bu, kötü çocuk olduklarını değil, sadece çocuk olduklarını gösterir. Sakin ve kararlı duruşunuz en büyük gücünüzdür.
