Sindirim sisteminin en son kısmı olan kalın bağırsağın, anüsle (makat) birleştiği yaklaşık 12-15 santimetrelik son bölümüne rektum adı verilir. Bu bölgede meydana gelen hücrelerin kontrolsüz ve anormal şekilde çoğalmasıyla oluşan kötü huylu tümörlere ise rektum kanseri denir. Kolon kanseri ile birlikte “kolorektal kanserler” başlığı altında incelenen bu hastalık, dünya genelinde en sık görülen ve erken teşhis edildiğinde tedavi başarısı oldukça yüksek olan kanser türlerinden biridir. Rektumun leğen kemiği (pelvis) içindeki dar bir alanda, hayati organlara ve sinirlere çok yakın konumlanması, bu kanserin tedavisini ve cerrahi yaklaşımını kolon kanserine göre daha özel kılmaktadır.
Rektum Kanseri Nedenleri ve Risk Faktörleri
Rektum kanserinin kesin nedeni her vakada tam olarak belirlenemese de, normal hücrelerin DNA’sında meydana gelen mutasyonların bu süreci başlattığı bilinmektedir. Çoğu rektum kanseri, adenomatöz polip adı verilen ve rektumun iç duvarında oluşan iyi huylu et benlerinin zamanla kanserleşmesiyle gelişir. Hastalığın ortaya çıkma riskini artıran temel faktörler şunlardır:
Yaş ve Cinsiyet
Rektum kanseri her yaşta görülebilse de, 50 yaş ve üzerindeki bireylerde görülme sıklığı belirgin şekilde artar. Ancak son yıllarda genç nüfustaki vaka sayılarında da dikkat çekici bir artış gözlenmektedir. Erkeklerde kadınlara oranla biraz daha fazla görülme eğilimindedir.
Genetik Faktörler ve Aile Öyküsü
Birinci derece akrabalarında (anne, baba, kardeş veya çocuk) kolorektal kanser veya polip öyküsü olan kişilerin bu hastalığa yakalanma riski çok daha yüksektir. Ayrıca Lynch sendromu (HNPCC) ve Ailesel Adenomatöz Polipozis (FAP) gibi kalıtsal genetik sendromlar, rektum kanseri riskini ekstrem düzeyde artırır.
Kronik İnflamatuar Bağırsak Hastalıkları
Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi kalın bağırsağın kronik iltihabi hastalıklarına sahip olan bireylerde, bağırsak duvarındaki sürekli tahriş ve hücre yenilenmesi nedeniyle rektum kanseri riski zamanla yükselir.
Beslenme ve Yaşam Tarzı
Kırmızı et ve işlenmiş et (sucuk, salam, sosis) tüketiminin yüksek, lifli (posalı) gıdaların ise az olduğu beslenme alışkanlıkları rektum kanseri ile doğrudan ilişkilendirilmiştir. Bunun yanı sıra hareketsiz (sedanter) bir yaşam sürmek, obezite, sigara kullanımı ve aşırı alkol tüketimi de hücresel hasarı artırarak kanser oluşumuna zemin hazırlar.
Rektum Kanseri Belirtileri Nelerdir?
Rektum kanseri, özellikle erken evrelerde hiçbir belirti göstermeyebilir. Bu nedenle tarama testleri hayati önem taşır. Ancak tümör büyüdükçe ve bağırsak pasajını tıkamaya başladıkça şu belirtiler ortaya çıkar:
Dışkılama Alışkanlıklarında Değişiklikler
Kişinin normal tuvalet düzeninin bozulması, açıklanamayan ishal veya kabızlık dönemleri, dışkının eskisinden daha ince (kalem gibi) gelmesi en belirgin erken işaretler arasındadır.
Makattan Kan Gelmesi ve Gizli Kan
Dışkıda parlak veya koyu kırmızı renkli kan görülmesi ya da makattan taze kan gelmesi rektum kanserinin en sık başvuru nedenidir. Bazen bu kan gözle görülmez ve sadece laboratuvar testlerinde (Gaitada Gizli Kan Testi) tespit edilir. Bu durum zamanla açıklanamayan demir eksikliği anemisine (kansızlık) ve buna bağlı halsizliğe yol açar.
Tenesmus (Tam Boşalamama Hissi)
Rektumdaki tümör, sinir uçlarını uyararak sürekli bir doluluk hissi yaratır. Hasta, büyük abdestini yaptıktan sonra bile bağırsağının tam olarak boşalmadığı hissini (tenesmus) yaşar ve sık sık tuvalete çıkma ihtiyacı duyar.
Karın Ağrısı ve Kilo Kaybı
Bağırsaktaki kısmi tıkanıklıklara bağlı olarak karın bölgesinde kramplar, şişkinlik ve gaz sancıları görülebilir. Diğer tüm kanser türlerinde olduğu gibi, diyet yapmaksızın yaşanan hızlı ve istemsiz kilo kaybı ile sürekli devam eden kronik yorgunluk hissi de önemli birer belirtidir.
Teşhis Yöntemleri
Rektum kanseri şüphesi olan bir hastada doğru teşhis ve evreleme için multidisipliner bir yaklaşım uygulanır:
- Rektal Tuşe (Parmakla Muayene): Rektumun son kısmı anüse yakın olduğu için uzman bir hekim tarafından yapılan fiziksel muayene ile tümörlerin önemli bir kısmı hissedilebilir.
- Kolonoskopikal İnceleme: Rektum ve tüm kalın bağırsağın ışıklı bir kamera ile incelenmesidir. Bu esnada şüpheli dokulardan biyopsi (parça alımı) yapılarak kesin patolojik tanı konur.
- Görüntüleme Yöntemleri: Kanserin evresini, çevre dokulara veya uzak organlara (karaciğer, akciğer) yayılıp yayılmadığını belirlemek için Pelvik MR (Manyetik Rezonans), Bilgisayarlı Tomografi (BT) ve PET-CT testlerinden yararlanılır.
Rektum Kanseri Tedavi Yöntemleri
Rektum kanserinin tedavisi; tümörün yerleşim yerine (anüse olan mesafesine), hastalığın evresine ve hastanın genel sağlık durumuna göre kişiselleştirilir. Tedavide cerrahi, radyoterapi ve kemoterapi kombinasyonları kullanılır.
Cerrahi Tedavi (Ameliyat)
Rektum kanserinin temel tedavi yöntemi ameliyattır. Amaç tümörlü dokunun ve etrafındaki lenf bezlerinin temiz bir sınırla çıkarılmasıdır. Rektum ameliyatlarında en modern standart Total Mezorektal Eksizyon (TME) tekniğidir. Tümör anüse çok yakın değilse, bağırsak uçları birbirine dikilir (anastomoz) ve hastanın normal yoldan dışkılaması korunur. Çok alt seviyeli tümörlerde ise kalıcı veya geçici olarak bağırsağın karın duvarına ağızlaştırılması (kolostomi/ileostomi) gerekebilir. Günümüzde bu ameliyatlar açık cerrahinin yanı sıra laparoskopik veya robotik cerrahi gibi kapalı yöntemlerle de başarıyla yapılmaktadır.
Neoadjuvan (Ameliyat Öncesi) Tedavi
Özellikle evre 2 ve evre 3 lokal ileri evre rektum kanserlerinde, ameliyattan önce tümörü küçültmek, nüks riskini azaltmak ve anüs koruyucu cerrahi şansını artırmak amacıyla eş zamanlı kemoradyoterapi (radyoterapi ile birlikte kemoterapi) uygulanması günümüzdeki en yaygın standart yaklaşımdır.
Adjuvan (Ameliyat Sonrası) Tedavi
Ameliyatla çıkarılan dokunun patoloji raporuna göre, geride kalmış olabilecek mikroskobik kanser hücrelerini yok etmek ve sistemik yayılımı önlemek amacıyla hastaya belirli bir süre kemoterapi verilebilir. İleri evre (metastatik) vakalarda ise hedefe yönelik akıllı ilaçlar ve immünoterapi seçenekleri devreye girmektedir.
Sık Sorulan Sorular
1. Rektum kanseri ile kolon kanseri arasındaki fark nedir?
Kolon kanseri kalın bağırsağın yaklaşık 1,5 metre uzunluğundaki üst kısımlarında gelişirken, rektum kanseri bağırsağın anüsten hemen önceki son 12-15 santimetrelik kısmında meydana gelir. Rektumun dar bir alanda bulunması nedeniyle cerrahisi ve ameliyat öncesi ışın tedavisi (radyoterapi) uygulamaları kolon kanserinden farklılık gösterir.
2. Rektum kanseri ameliyatı olan her hastaya kalıcı torba (kolostomi) takılır mı?
Hayır, her hastaya kalıcı torba takılmaz. Tümörün anüs kaslarına uzaklığı yeterli ise bağırsak uçları tekrar birleştirilir ve hasta normal yolla dışkılamaya devam eder. Kalıcı torba, genellikle tümörün makat kaslarını doğrudan işgal ettiği ve bu kasların tamamen çıkarılması gerektiği çok alt seviyeli vakalarda zorunludur. Bazı durumlarda ise iyileşme sürecini korumak için geçici torba takılır ve birkaç ay sonra kapatılır.
3. Hemoroid (basur) rektum kanserine dönüşür mü?
Hemoroid kesinlikle kansere dönüşmez; çünkü ikisi tamamen farklı hastalıklardır. Ancak hemoroidin en büyük belirtisi olan makattan kan gelme şikayeti, rektum kanserinde de birebir görülür. Bu nedenle makat bölgesinde kanaması olan kişilerin bu durumu “nasılsa hemoroiddir” diyerek ihmal etmemesi ve mutlaka uzman bir hekime muayene olması gerekir.
4. Rektum kanserinden korunmak için beslenmede nelere dikkat edilmelidir?
Lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıllar ve baklagiller) bolca tüketilmelidir. Kırmızı et tüketimi sınırlandırılmalı, sosis, salam gibi işlenmiş ve tütsülenmiş et ürünlerinden uzak durulmalıdır. Günlük su tüketimine dikkat edilmeli, işlenmiş şeker ve rafine karbonhidratlar azaltılmalıdır.
5. Rektum kanseri taramalarına kaç yaşında başlanmalıdır?
Genel uluslararası rehberlere göre, herhangi bir risk faktörü veya aile öyküsü bulunmayan normal risk altındaki bireylerde kolorektal kanser taramalarına 45-50 yaşlarında başlanmalıdır. En etkili tarama yöntemi olan kolonoskopinin, bir problem saptanmaması durumunda her 10 yılda bir tekrarlanması önerilir. Aile öyküsü olanlarda ise tarama yaşı çok daha erkene çekilir.
İleri Okuma Tavsiyeleri ve Kaynaklar
- American Cancer Society (ACS) – “Colorectal Cancer Causes, Risk Factors, and Prevention” (Güncel tarama rehberleri ve risk analizleri)
- Türk Cerrahi Derneği & Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği (TKRCD) – “Rektum Kanseri Tanı ve Tedavi Kılavuzları” (Türkçe akademik kaynaklar ve hasta bilgilendirme dokümanları)
- National Cancer Institute (NCI) – “Rectal Cancer Treatment (PDQ®)–Patient Version” (Hastalık evreleri ve güncel tedavi kombinasyonları üzerine kapsamlı kaynak)
