Gece yatağa uzandığınızda kalbinizin bir anlığına durduğunu, ardından göğsünüzde güçlü bir çarpma hissettiğinizi fark ediyorsanız yalnız değilsiniz. Birçok insan bu duyguyu ek atım, yani ekstrasistol olarak tanır. Çoğu zaman zararsız olan bu ritim değişikliği, özellikle sessiz gecelerde kişiyi uykusuz bırakabilir ve zamanla “aklımı kaybedeceğim” hissine kadar götürebilir. Bu yazıda ek atımın ne olduğunu, neden geceleri daha fazla hissedildiğini, yaşanan şikayetleri ve işe yarayan çözüm yollarını ele alıyoruz.
Ek Atım Nedir ve Nasıl Hissedilir
Kalp normalde sinüs düğümü denilen bölgeden gelen elektriksel sinyalle düzenli çalışır. Ek atım, kalbin başka bir bölgesinden erken gelen bir elektrik sinyalinin normal ritmin önüne geçmesidir. Bu erken atımlar kalbin üst odacıklarından kaynaklanıyorsa atriyal erken atım, alt odacıklarından kaynaklanıyorsa ventriküler erken atım olarak adlandırılır.
Erken atımın ardından kalp kısa bir ara verir ve bir sonraki atım daha fazla kan dolduğu için daha güçlü gelir. Kişi bunu çoğunlukla kalbin durup tekledğini, boşluğa düştüğünü, göğüste çarpma veya kuş çırpınması hissi oluştuğunu söyleyerek tarif eder. Gerçekte kalp durmaz, sadece ritim kısa süreliğine bozulur.
Neden Özellikle Geceleri Daha Çok Hissedilir
Gündüz çevresel sesler, iş yükü ve hareketlilik dikkatimizi dağıtır. Gece ise ortam sessizleşir ve beden sinyallerine odaklanma artar. Ayrıca yatarken özellikle sol yana dönüldüğünde kalbin göğüs duvarına teması artar ve atımlar daha belirgin hissedilir. Gün içinde alınan kafein, akşam yemeğinin ağır olması ve sakinleşen sinir sisteminin dengesinin değişmesi de geceleri ek atım sayısını artırabilir.
Yaşanan Şikayetler ve Uykusuzluk Döngüsü
Ek atım yaşayan kişilerde şu şikayetler sık görülür.
- Göğüste çarpma, boşluk veya duraklama hissi
- Boğazda ya da boyunda atım hissi
- Uykuya dalmakta güçlük ve gece sık uyanma
- Yatakta sürekli nabız kontrol etme ihtiyacı
- Panik, ölüm korkusu ve “kalbim duracak” düşüncesi
Asıl sorun çoğu zaman ek atımın kendisi değil, ona verilen tepkidir. Atımı hisseden kişi korkar, korku adrenalin salgılatır, adrenalin ise ek atımları artırır. Artan atımlar daha çok korku yaratır ve uykusuzluk eklenir. Uykusuzluk da vücutta stres hormonlarını yükselttiği için ek atımları tetikler. Bu nedenle tablo kısa sürede kısır bir döngüye dönüşebilir ve kişi “dayanamıyorum, aklımı yitireceğim” noktasına gelebilir. Bu düşünce çok yaygın bir kaygı tepkisidir ve genellikle ek atım değil, kontrolü kaybetme korkusuyla ilgilidir.
Ek Atımın Başlıca Nedenleri
Ek atımların çoğunda kalpte yapısal bir hastalık yoktur. En sık tetikleyiciler şunlardır.
- Kafein içeren çay, kahve, enerji içeceği ve kola
- Stres, kaygı ve yetersiz uyku
- Sigara ve alkol kullanımı
- Potasyum ve magnezyum gibi elektrolitlerde düzensizlik
- Tiroid bezinin fazla çalışması ve kansızlık
- Mide reflüsü ve şişkinlik
- Bazı ilaçlar, nezle ilaçları ve diyet takviyeleri
- Nadiren kalp kapak hastalığı, kalp kası hastalığı veya koroner arter hastalığı
Bu nedenle ek atımın kaynağını bulmak için doktor değerlendirmesi önemlidir.
Doktora Ne Zaman Başvurulmalı
Çoğu ek atım zararsız olsa da şikayetler ilk kez başladığında bir kardiyoloji uzmanına görünmek doğru adımdır. Aşağıdaki durumlarda gecikmeden başvurmak gerekir.
- Çarpıntıya eşlik eden göğüs ağrısı ve nefes darlığı
- Bayılma ya da bayılacak gibi olma
- Ailede ani kalp ölümü veya kalp hastalığı öyküsü
- Efor sırasında artan ritim bozukluğu
- Uzun süren, hızlı ve düzensiz çarpıntı nöbetleri
Doktor genellikle elektrokardiyografi, 24 saatlik ritim holteri, kalp ultrasonu, gerekirse efor testi ve kan tahlilleri ile değerlendirme yapar. Holter sonucunda ek atımların toplam atım sayısına oranı da incelenir. Bu oran çok yüksekse tedavi planı gerekebilir, çoğu kişide ise sonuç güven vericidir ve yalnızca izlem önerilir.
Çözüm Yolları
Yaşam tarzı düzenlemeleri. Kafeini azaltmak ya da kesmek çoğu kişide ek atımları belirgin biçimde azaltır. Öğleden sonra kafein almamak, sigara ve alkolü bırakmak, akşam yemeğini hafif tutmak ve yatmadan en az iki saat önce yemeyi bitirmek faydalıdır. Düzenli, orta tempolu yürüyüş kalp ritmini dengelemeye yardımcı olur. Su tüketimi yeterli olmalı, elektrolit eksikliği doktor kontrolünde tamamlanmalıdır.
Uyku düzeni. Her gün aynı saatte yatıp kalkmak, yatak odasını karanlık ve serin tutmak ve yatmadan önce ekran kullanımını azaltmak uykuya geçişi kolaylaştırır. Yatakta nabzınızı saymak yerine dikkatinizi dışa yöneltmek önemlidir. Sakin müzik, beyaz gürültü veya hafif bir kitap kalbe odaklanmayı azaltabilir. Uyuyamıyorsanız yatakta saatlerce beklemek yerine kalkıp sakin bir iş yapmak ve uykunuz gelince yatmak daha etkilidir.
Nefes ve gevşeme egzersizleri. Dört saniye burundan nefes alıp altı saniye ağızdan yavaşça vermek, sinir sisteminin sakinleştirici kolunu çalıştırır. Bunu birkaç dakika tekrarlamak hem kaygıyı hem de atım hissini azaltabilir. Kas gevşetme egzersizleri ve meditasyon da aynı yönde destek sağlar.
Düşünce biçimini değiştirmek. Ek atımın çoğunlukla tehlikeli olmadığını öğrenmek, doktor onayı sonrası kaygıyı belirgin biçimde azaltır. Atımı hissettiğinizde kendinize bunun bildiğiniz zararsız bir ek atım olduğunu hatırlatmak döngüyü kırmanın ilk adımıdır. Kaygı bozukluğu ya da panik atak belirtileri eşlik ediyorsa bilişsel davranışçı terapi hem kaygı hem de uykusuzluk için kanıtlanmış bir yöntemdir. Uykusuzluğa özel hazırlanan bilişsel davranışçı programlar da etkilidir.
İlaç tedavisi. Şikayetler yaşamı ciddi biçimde etkiliyorsa ya da ek atım yükü yüksekse doktor beta bloker gibi ritmi yavaşlatan ilaçlar önerebilir. Nadir ve seçilmiş durumlarda ablasyon adı verilen kateter işlemi gündeme gelir. İlaçları kendi başınıza başlatmamanız ve doktorunuza danışmadan kesmemeniz gerekir.
Değerlendirme
Ek atım tekleme hissi korkutucu olsa da çoğu kişide kalbin yapısal bir sorununa işaret etmez. Asıl zorlayıcı olan, kaygı ve uykusuzluğun birbirini besleyen döngüsüdür. Doğru değerlendirme, yaşam tarzı düzenlemeleri, nefes egzersizleri ve gerekirse psikolojik destek ile bu döngü kırılabilir. Kendinizi çok bunalmış hissediyorsanız bir sağlık uzmanından destek almaktan çekinmeyin.
Sık Sorulan Sorular
Ek atım tehlikeli midir?
Kalbi yapısal olarak sağlam kişilerde çoğu ek atım zararsızdır. Ancak bayılma, göğüs ağrısı, nefes darlığı veya ailede ani kalp ölümü öyküsü varsa mutlaka kardiyolojik inceleme gerekir.
Ek atım uykusuzluğa neden olur mu?
Ek atım doğrudan uykusuzluk yapmaz ancak yatakta hissedildiğinde kaygı yaratıp uykuya dalmayı zorlaştırır. Uykusuzluk da ek atımı artırdığı için döngü oluşabilir.
Ek atımı tamamen geçirmek mümkün müdür?
Tetikleyiciler giderildiğinde çoğu kişide belirgin azalma görülür. Bazı kişilerde tamamen kaybolurken bazılarında seyrek de olsa devam edebilir ve bu durum çoğunlukla zararsızdır.
Ek atım stresle artar mı?
Evet, stres ve kaygı adrenalin salgısını artırarak ek atımı tetikleyebilir. Gevşeme egzersizleri ve düzenli uyku bu etkiyi azaltmaya yardımcı olur.
Hangi vitamin ve mineraller ek atıma iyi gelir?
Potasyum ve magnezyum eksikliği ek atımı artırabilir ancak takviye almadan önce kan tahlili yaptırmak ve doktora danışmak gerekir. Fazla takviye de ritim sorunlarına yol açabilir.
İleri Okuma Tavsiyeleri ve Kaynaklar
- Harvard Health Publishing, Premature Ventricular Contractions konulu bilgilendirme yazısı
- American Heart Association, About Arrhythmia ve Premature Contractions sayfası
- Türk Kardiyoloji Derneği, kalp ritim bozuklukları ve çarpıntı hakkında hasta bilgilendirme sayfaları
