Avustralya’da 16 yaşın altındaki gençlere yönelik sosyal medya yasağı resmen yürürlüğe girerken, ülke dijital dünyada emsal teşkil edecek bir adım attı. Yeni düzenleme ile milyonlarca genç X, Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat, YouTube ve Reddit gibi dünyanın en popüler platformlarına erişimini kaybetti. Yasaya uymayan şirketler için 33 milyon dolara kadar para cezası öngörülürken, Avustralya bu hamlesiyle sosyal medyayı yaş sınırıyla kapsamlı biçimde yasaklayan ilk ülke oldu.
Hükümet, düzenlemeyi çocukların zihinsel sağlığını korumak ve dijital bağımlılığı azaltmak amacıyla hayata geçirdi. Başbakan Anthony Albanese, yasağı “köklü bir reform” olarak nitelendirirken, çocuklara yeniden çocukluklarını yaşama fırsatı verileceğini savundu. Albanese’ye göre sosyal medya platformları, çocukların gelişimini olumsuz etkileyen algoritmalar üretmekte ve gençleri sürekli çevrim içi kalmaya zorlamakta. Yeni yasa ile birlikte şirketlerin bu yaş grubuna yönelik sorumluluk almaya zorlanması hedefleniyor.
Ancak karar kamuoyunda tam bir uzlaşı yaratmış değil. Eleştirilerde, yasanın çok hızlı şekilde yürürlüğe girdiği ve yeterli altyapı hazırlığı yapılmadığı görüşü öne çıkıyor. Uzmanlara göre sosyal medyaya erişimi tamamen engellenen çocukların, daha az denetlenen ve “internetin karanlık tarafı” olarak tanımlanan alanlara yönelme riski bulunuyor. Ayrıca yasağın uygulamada ne kadar etkili olacağı ve gerçek yaş doğrulamasının nasıl sağlanacağı da tartışma konusu.
Yasağın yürürlüğe girmesiyle birlikte, 16 yaş altı kullanıcılar Facebook, Instagram ve X gibi platformlarda hesap açmaya çalıştıklarında doğrudan hata mesajlarıyla karşılaşıyor. Yasak kapsamı dışında kalan az sayıdaki platformdan biri olan Discord ise, genç kullanıcıları korumak amacıyla güvenlik ve ebeveyn denetimi özelliklerini geliştirdiğini açıkladı. Bu durum, bazı platformların tamamen dışlanırken, bazılarının boşalan alandan faydalanmaya çalıştığını gösteriyor.
Genç kullanıcı davranışlarında da hızlı bir değişim gözleniyor. Avustralya’daki gençler, yasağın dışında kalan alternatif uygulamalara yönelmeye başladı. TikTok’un çatı şirketi ByteDance’e ait Lemon8 ve Yepo gibi platformlar App Store listelerinde hızla yükselirken, Instagram benzeri Çinli Rednote’un aktif kullanıcı sayısı yasanın yürürlüğe girmesinden hemen önce yüzde 37 arttı. Kendini Alfa kuşağı için güvenli bir sosyal medya ağı olarak konumlandıran Coverstar’da ise kullanıcı sayısının yüzde 488 yükselmesi dikkat çekti. Bu tablo, yasağın büyük platformların hakimiyetini zayıflatırken yeni ve niş uygulamalar için ciddi bir fırsat yarattığını ortaya koyuyor.
Öte yandan kısıtlamalar, dolaylı olarak VPN kullanımında da büyük bir sıçramaya neden oldu. Kullanıcıların konumlarını gizleyerek yasaklı platformlara erişmesine olanak tanıyan sanal özel ağlara olan talep hızla arttı. Küresel izleme platformu Top10VPN’e göre, VPN kullanım talebi son 28 günün günlük ortalamasına kıyasla yüzde 103 yükseldi. Bu artış, yasağın teknik olarak aşılabilir olduğunu ve denetim mekanizmalarının ilerleyen dönemde daha da sıkılaşabileceğini gösteriyor.
Avustralya’nın attığı bu adım, yalnızca ülke içinde değil küresel ölçekte de yakından izleniyor. Endonezya, Danimarka ve Brezilya gibi ülkeler benzer düzenlemeleri gündemlerine alırken, hükümetlerin genç kullanıcıları kritik bir büyüme alanı olarak gören büyük teknoloji şirketlerini dizginlemeye çalıştığı görülüyor. Uzmanlara göre Avustralya modeli, ya çocuk güvenliği odaklı dijital düzenlemelerin önünü açacak ya da internet özgürlüğü tartışmalarını daha da alevlendirecek.
Sonuç olarak Avustralya’da başlayan bu yeni dönem, yalnızca gençlerin sosyal medya alışkanlıklarını değil, küresel teknoloji şirketlerinin iş modellerini ve dijital düzenleme anlayışını da yakından etkilemeye aday görünüyor.
