Göz Tansiyonu (Glokom) Nedir? Sebepleri, Belirtileri ve Tedavisi

Glokom, sinsi ilerleyen ve geri dönüşü olmayan görme kaybına yol açabilen, ancak erken teşhis ve düzenli tedaviyle kontrol altına alınabilen bir göz hastalığıdır.

Göz tansiyonu, tıp literatüründeki adıyla glokom, göz içi basıncının (intraoküler basınç) görme sinirine zarar verecek düzeyde yükselmesiyle karakterize, kronik ve ilerleyici bir göz hastalığıdır. Halk arasında “karasu” olarak da bilinen bu hastalık, erken dönemde neredeyse hiç belirti vermemesi nedeniyle “sessiz hırsız” olarak adlandırılır ve tedavi edilmediği takdirde kalıcı görme kaybına, hatta körlüğe yol açabilir. Glokomun sinsi doğası, düzenli göz muayenelerini hayati hale getirir; çünkü hastalığın yol açtığı sinir hasarı geri döndürülemez, ancak erken teşhis ve doğru yönetimle ilerleyişi durdurulabilir.

Göz Tansiyonu Nedir ve Nasıl Oluşur?

Gözün içinde, lensin beslenmesini sağlayan ve gözün şeklini koruyan berrak bir sıvı (aköz hümör) sürekli olarak üretilir ve aynı zamanda gözün ön kamarasındaki drenaj kanalları aracılığıyla gözden uzaklaştırılır. Sağlıklı bir gözde bu sıvının üretimi ile atılımı arasında hassas bir denge vardır ve bu denge, göz içi basıncını normal sınırlar olan 10-21 mmHg aralığında tutar. Glokom, bu dengenin bozulması sonucu ortaya çıkar: Sıvı yeterince boşaltılamaz, göz içinde birikir ve basınç yükselir. Yükselen basınç, görme sinirini (optik sinir) oluşturan milyonlarca sinir lifine baskı yaparak zamanla bu liflerin ölümüne neden olur. Ancak önemli bir ayrıntı vardır: Glokom her zaman yüksek göz içi basıncıyla seyretmez. Normal basınçlı glokom olarak adlandırılan bir alt tipte, göz tansiyonu normal sınırlarda olsa bile görme sinirindeki kan akımının bozulması nedeniyle sinir hasarı gelişebilir. Bu nedenle glokom tanısı yalnızca basınç ölçümüne dayanmaz; görme sinirinin yapısal değerlendirmesi ve görme alanı testleri de tanının ayrılmaz parçalarıdır.

Glokomun Sebepleri ve Risk Faktörleri

Glokomun ortaya çıkışında tek bir nedenden söz etmek güçtür; ancak en yaygın görülen tip olan primer açık açılı glokom vakalarının büyük çoğunluğunda (yaklaşık %60-70) belirgin bir altta yatan sebep bulunamaz. Buna karşın, drenaj kanallarında yaşa bağlı meydana gelen yapısal değişiklikler ve hücresel azalma, sıvı akışını yavaşlatarak basınç artışına zemin hazırlar. Sekonder glokom olarak adlandırılan durumlarda ise göz yaralanmaları, iltihaplanmalar, uzun süreli kortizon kullanımı veya psödoeksfoliasyon sendromu gibi faktörler drenaj sistemini doğrudan tıkayabilir. Akut açı kapanması glokomu ise, iris dokusunun aniden drenaj açısını kapatmasıyla gelişen ve acil müdahale gerektiren ayrı bir tablodur.

Glokom riskini artıran faktörler arasında 40 yaş üzerinde olmak, ailede glokom öyküsü bulunması, Afrika ve Asya ırkına mensup olmak, diyabet ve hipertansiyon gibi sistemik hastalıklar, yüksek miyopi veya hipermetropi, ince kornea yapısı, migren ve dolaşım bozuklukları yer alır. Özellikle ailesinde glokom olan bireylerin, hastalığın genetik yatkınlığı nedeniyle düzenli göz muayenelerini aksatmaması büyük önem taşır.

Glokomun Belirtileri: Sinsi Seyir ve Akut Tablo

Glokomun en tehlikeli özelliği, erken evrelerde neredeyse tamamen sessiz kalmasıdır. Primer açık açılı glokomda hastalar, genellikle görme kaybı belirgin hale gelene kadar hiçbir şikayet fark etmez. Hastalık ilerledikçe, önce çevresel (periferik) görme alanında daralma başlar; hastalar zamanla yanlarındaki nesneleri görememeye başlar, ancak merkezi görme korunduğu için bu durum uzun süre fark edilmeyebilir. İlerleyen dönemlerde bulanık görme, renklerde solma ve gece ışıklarda hareler görme gibi belirtiler eklenebilir.

Buna karşılık, akut açı kapanması glokomu tamamen farklı ve dramatik bir tablo sergiler. Göz içi basıncının aniden fırlamasıyla ortaya çıkan bu durumda şiddetli göz ağrısı, gözde kızarıklık, ani bulanık görme, ışıkların etrafında renkli haleler görme, mide bulantısı ve kusma gibi belirtiler görülür. Bu belirtilerin herhangi birinin varlığında vakit kaybetmeden bir göz hastalıkları uzmanına başvurulması, kalıcı görme kaybını önlemek adına kritik bir öneme sahiptir. Bebeklik ve çocukluk çağında görülen glokom tiplerinde ise gözde sulanma, ışığa aşırı hassasiyet ve gözün normalden büyük olması gibi işaretler dikkat çekebilir.

Glokom Nasıl Teşhis Edilir?

Glokom tanısı, tek bir testle değil, bir dizi kapsamlı değerlendirmenin bir araya gelmesiyle konur. Göz hekiminin yapacağı muayenede öncelikle tonometri adı verilen yöntemle göz içi basıncı ölçülür. Ardından, gözün ön kamarasındaki drenaj açısının yapısını incelemek için gonioskopi uygulanır. Görme sinirinin hasar görüp görmediğini değerlendirmek için göz dibi muayenesi yapılır ve optik koherens tomografi (OCT) ile sinir lifi tabakasının kalınlığı ölçülür. Görme alanındaki kayıpları tespit etmek için perimetri testi yapılır ve kornea kalınlığının basınç ölçümünü nasıl etkilediğini belirlemek için pakimetri ile kornea kalınlığı ölçülür. Bu testlerin bir bütün olarak değerlendirilmesi, glokomun varlığını ve ciddiyetini ortaya koyar.

Glokom Tedavisi: İlerlemeyi Durdurmak

Glokom tedavisinin temel amacı, mevcut görme kaybını geri getirmek değil, göz içi basıncını düşürerek görme sinirinin daha fazla zarar görmesini durdurmak veya yavaşlatmaktır. Tedavi seçenekleri hastanın glokom tipine, basınç düzeyine ve genel sağlık durumuna göre kişiselleştirilir.

İlk basamak tedavi genellikle göz damlalarıdır. Bu damlalar, göz içi sıvısının üretimini azaltarak veya drenajını kolaylaştırarak basıncı düşürür. Günümüzde günde tek dozla etkili olan ve koruyucu madde içermeyen modern damlalar, tedaviye uyumu artırır ve yan etkileri azaltır.

Damla tedavisinin yetersiz kaldığı veya hastanın damlaları tolere edemediği durumlarda lazer tedavisi devreye girer. Selektif Lazer Trabeküloplasti (SLT), drenaj kanallarına lazer atışları yaparak tıkanıklıkları açar ve sıvı akışını hızlandırır. Poliklinik ortamında birkaç dakikada yapılabilen bu yöntem, bazı hastalarda ilaç kullanımını tamamen ortadan kaldırabilir veya azaltabilir.

İlaç ve lazer tedavisine rağmen göz içi basıncı hedef seviyeye indirilemiyorsa cerrahi tedavi seçenekleri değerlendirilir. Geleneksel trabekülektomi ameliyatında göz sıvısının dışarı sızabileceği yeni bir kanal oluşturulur ve bu yöntem en güçlü basınç düşürücü cerrahi prosedür olarak kabul edilir. Daha yeni bir yaklaşım olan Minimal İnvaziv Glokom Cerrahisi (MIGS) ise, göz içine yerleştirilen çok küçük stentler aracılığıyla drenajı artırır; iyileşme süreci daha hızlı ve komplikasyon riski daha düşüktür. Unutulmamalıdır ki glokom cerrahisi, katarakt ameliyatı gibi hastalığı “alıp atan” bir işlem değildir; amaç, görme sinirini korumak ve mevcut görmeyi muhafaza etmektir.

Sık Sorulan Sorular

  1. Glokom tamamen iyileşir mi?
    Hayır, glokom “iyileşen” değil, “durdurulabilen ve yönetilebilen” bir hastalıktır. Tedavi ile görme sinirindeki hasarın ilerlemesi durdurulabilir ve mevcut görme korunabilir, ancak kaybedilen görme geri getirilemez.
  2. Göz tansiyonum normal olduğu halde glokom hastası olabilir miyim?
    Evet, “normal basınçlı glokom” denilen bir durumda, göz içi basıncı 21 mmHg’nin altında olsa bile görme siniri hasarı ve glokom gelişebilir. Bu nedenle tanı yalnızca basınç ölçümüne değil, OCT ve görme alanı testlerine de dayanmalıdır.
  3. Glokom damlalarının yan etkileri nelerdir?
    En sık görülen yan etkiler gözde kızarıklık, yanma ve kirpik uzamasıdır. Bu etkiler her zaman ilaca bağlı olmasa da, rahatsızlık verici olduğunda hekim ilacı değiştirebilir veya SLT gibi lazer alternatiflerini değerlendirebilir.
  4. Glokom ameliyatı kesin bir çözüm müdür?
    Hayır, glokom ameliyatı katarakt ameliyatı gibi hastalığı tamamen ortadan kaldırmaz. Amacı, göz içi basıncını düşürerek görme sinirinin daha fazla zarar görmesini önlemek ve mevcut görmeyi korumaktır.
  5. Katarakt ameliyatı göz tansiyonunu düşürür mü?
    Bazı glokom tiplerinde (özellikle kapalı açılı veya psödoeksfolyatif glokomda) katarakt ameliyatı göz tansiyonunu düşürebilir. Bazı hastalarda ise katarakt ve glokom cerrahisi aynı seansta kombine olarak yapılabilir.

İleri Okuma ve Kaynaklar

  1. Türk Oftalmoloji Derneği – Glokom Hasta Bilgilendirme Sayfası (gozsagligi.todnet.org)
  2. Merck Manual Professional Edition – Primary Open-Angle Glaucoma (merckmanuals.com)
  3. Liv Hospital – Göz Tansiyonu (Glokom) Nedir? Belirtileri ve Tedavisi (livhospital.com)