Nisan 2026’nın ikinci haftası, Türkiye’yi derinden sarsan bir trajediye sahne oldu. 14 Nisan’da Şanlıurfa’nın Siverek ilçesindeki Ahmet Koyuncu Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi’nde, okuldan uzaklaştırılmış eski bir öğrenci av tüfeğiyle saldırarak 16 kişiyi yaraladıktan sonra kendini vurarak hayatına son verdi. Olayın üzerinden 24 saat geçmeden Kahramanmaraş’taki Ayser Çalık Ortaokulu’nda başka bir saldırıda 10 öğrenci hayatını kaybetti. Saldırıyı gerçekleştiren, çantasında beş silah ve yedi şarjör taşıyan 14 yaşındaki 8. sınıf öğrencisiydi.
Bu olaylar kamuoyunda yalnızca bir güvenlik krizi olarak değil; çok daha derin bir toplumsal, psikolojik ve ebeveynlik kriziyle yüzleşme çağrısı olarak yankılandı. Sorular acıdır: Bu çocuklar nasıl bu noktaya geldi? Aileler neredeydi? İyi ebeveynlik bu tabloyu değiştirebilir miydi? Bilim ne söylüyor?
Türkiye’de Okul Şiddetinin Yükselen Eğrisi
Yaşanan olaylar ne ani ne de yalnızca iki olaydan ibaret. Son beş ayda dört okulda silahlı ya da bıçaklı saldırılar gerçekleşti. 2 Mart 2026’da İstanbul’da bir lise öğrencisi tarafından bıçaklı saldırıya uğrayan biyoloji öğretmeni Fatma Nur Çelik hayatını kaybetti. 2025’te Mersin’de 12 yaşındaki bir öğrenci okul müdürünü tüfekle yaraladı; Konya’da okuldaki silahlı saldırıda bir öğretmen hayatını kaybetti.
Adalet Bakanlığı’nın 2025 yılı verilerine göre 86.424 çocuk hakkında 185.593 suçtan 81.339 dosyada kamu davası açıldı. Hukukçular bu rakamın Cumhuriyet tarihinin zirvesi olduğuna dikkat çekiyor. Aynı dönemde yalnızca geçen yıl 202.000 çift boşandı ve 190.000 çocuğun velayeti ebeveynlerden birine bırakıldı. Bu rakamlar, bir neslin ne denli kırılgan bir zeminde yetiştiğini gözler önüne sermektedir.
Saldırganların Profili: Bilim Ne Söylüyor?
Kamuoyunun refleksi çoğu zaman “bu nasıl bir ailedir?” sorusuna yönelmektedir. Ancak bilimsel literatür bu soruyu daha karmaşık bir çerçeveye yerleştirmektedir. Araştırmalarda tekrar tekrar ortaya çıkan sonuç, bu tür saldırıların tek bir nedene değil; uzun süre biriken kriz, kin, aşağılanma, intihar eğilimi, şiddet fantezileri, önceki saldırganlara öykünme ve silaha erişimin birleşmesine dayandığıdır. ABD Gizli Servisi’nin okul şiddeti analizleri ve “Safe School Initiative” raporu da saldırganı önceden yalnızca profiline bakarak saptamanın mümkün olmadığını vurgulamaktadır.
The Violence Prevention Project’in 2026 verilerine göre kitlesel saldırganların yüzde 80’i saldırı öncesinde fark edilir bir kriz içindeydi; yüzde 66’sı planını birilerine sızdırmıştı; yüzde 70’i ise önceden intiharla ilgili ifade ya da girişimde bulunmuştu. Bu veriler kritik bir sonuca işaret eder: Saldırıların büyük çoğunluğu önceden önlenebilir nitelikteydi. Erken uyarı işaretleri mevcuttu; fark eden olmadı ya da fark edenler harekete geçemedi.
Nitekim Kahramanmaraş’taki saldırganın, olaydan bir ay önce kendini jiletle yaraladığı ve babasının emniyet mensubu olması nedeniyle bu durumun kayıt altına alınmadığı ileri sürüldü. Okul Aile Birliği Başkanı da saldırganın daha önce bir öğrencinin avucuna kalem sapladığını, kendi elini ve boğazını kestiğini ve saldırgan davranışlar sergilediğini ifade etti. Tüm bu sinyaller görmezden gelindi.
Silaha Erişim: Ebeveynin Denetim Sorumluluğu
Olayların bir diğer yapısal boyutu silah meselesidir. Türkiye’de bireysel silahlanma her geçen yıl artmakta; silaha erişim ve silah kullanma yaşı düşmektedir. En insaflı verilere göre ülke genelinde yaklaşık 3 milyon ruhsatlı, 10-12 milyon ruhsatsız silah bulunmaktadır. Kahramanmaraş’taki saldırıda kullanılan silahlar babanın silahlarıydı. Bu gerçek, ebeveyn denetimi konusunda somut ve hukuki bir sorumluluk çerçevesi doğurmaktadır.
ABD’de bu konuda bir dönüm noktası yaşandı. 16 yaşındaki çocuklarına erken Noel hediyesi olarak silah alan ve o çocuğun okul basarak dört öğrenciyi öldürdüğü davada, anne ve baba James ve Jennifer Crumbley “kasıtsız adam öldürme” suçundan 15 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Bu, okul saldırısı nedeniyle hüküm giyen ilk ebeveynler oldu. İyi ebeveynlik; evde silah bulunduğunda bunu çocuktan titizlikle uzak tutmayı, kilitlemeyi ve erişimi kesmek için her türlü önlemi almayı kapsar. Bu yalnızca ahlaki değil, artık hukuki bir zorunluluktur.
Ebeveynin Gözden Kaçırdığı İşaretler: Bağlanma ve İletişim
Gelişim psikolojisi, sağlıklı ebeveyn-çocuk ilişkisinin temelinde güvenli bağlanma (secure attachment) olduğunu ortaya koymaktadır. John Bowlby’nin bağlanma kuramına göre ebeveynden aldığı güvenli duygusal destek, çocuğun stres altında sağlıklı biçimde işlev görmesini, akranlarıyla ilişki kurmasını ve olumsuz duygularla başa çıkmasını sağlar. Güvensiz bağlanma örüntüleri ise kaçınma, kaygı veya karmaşa biçiminde kendini gösterir ve bu örüntüler okul çağına taşınarak zorbalık, dışlanma ve şiddet eğiliminin zeminini hazırlayabilir.
Araştırmacılar, asıl faktörün video oyunları değil dışlanma olduğunu tespit etmiştir. Türkiye’de 2022’de yapılan bir araştırmada şiddet içerikli oyun oynama sıklığı ile saldırganlık arasında anlamlı bir ilişki bulunamadı. Asıl tetikleyici, sosyal dışlanma ve aşağılanmadır. Peki ebeveynler çocuklarının dışlandığını, aşağılandığını, odasına kapandığını ve sosyal bağlarını kopardığını görüyor mu? Görüyor olmalılar; ama sormak, dinlemek ve harekete geçmek için yeterince zaman ayırıyorlar mı?
İyi Ebeveynliğin Bilimsel Temelleri
Psikoloji literatüründe Diana Baumrind‘in geliştirdiği ebeveynlik stilleri kuramı, onlarca yıldır sağlıklı çocuk gelişiminin rehberi olmaya devam etmektedir. Bu kurama göre dört temel ebeveynlik stili vardır:
Yetkeci (Authoritative) Ebeveynlik: Yüksek sıcaklık ile tutarlı sınırların bir arada uygulandığı bu stil, araştırmalarda en sağlıklı çocuk gelişimiyle ilişkilendirilmektedir. Çocuğa hem sevgi hem de sorumluluk öğretilir. Duygusal zekâ, öz denetim ve empati bu ortamda gelişir.
Otoriter (Authoritarian) Ebeveynlik: Yüksek kontrol, düşük sıcaklık. Ceza odaklıdır ve çocuğun görüşüne yer tanınmaz. Bu ortamda yetişen çocukların dış otoriteye boyun eğdiği ancak iç motivasyonlarının zayıf kaldığı, bastırılmış öfkenin biriktiği görülmektedir.
İzin Verici (Permissive) Ebeveynlik: Yüksek sıcaklık, düşük sınır. Sevgi boldur ancak kural yoktur. Dürtü kontrolü ve frustrasyon toleransı gelişmez.
İlgisiz (Neglectful) Ebeveynlik: Hem sıcaklık hem de sınır düşüktür. Çocuk duygusal açıdan yalnız bırakılır. Bu stilin en yıkıcı gelişimsel sonuçlara yol açtığı belgelenmiştir.
Türkiye bağlamında değerlendirildiğinde, geleneksel aile yapısında otoriter ebeveynliğin baskın olduğu görülmektedir. Çocuklara itaat öğretilir; ancak duygu ifadesi, iç çatışmanın dile getirilmesi ve yardım arama eğitimi çoğu zaman ihmal edilir. Bu boşluk, zihinsel sağlık sorununun bir sorun olarak tanınmaması ve gerekli desteğin aranmamasıyla birleşince kritik bir kırılganlık yaratmaktadır.
Ruh Sağlığını Görmezden Gelen Bir Kültür
Kahramanmaraş saldırısında, çocuğun bir ay önce kendini jiletle yaraladığı bilinmesine rağmen babasının emniyet mensubu olması nedeniyle bu durum kayıt altına alınmamıştı. Bu ayrıntı, Türkiye’deki ruh sağlığı algısının bir yansımasıdır: “Deli damgası yemek” korkusu, ailelerin çocuklarının psikolojik sıkıntılarını gizlemesine ya da küçümsemesine yol açmaktadır.
İyi ebeveynlik; çocuğun depresif belirtilerini, sosyal içe çekilmeyi, öfke patlamalarını, uyku bozukluklarını ve kendine zarar verme davranışlarını bir terbiye sorunu olarak değil, tıbbi bir belirti olarak ele almayı gerektirir. Türkiye’de okul psikolojik danışmanlarının yetersizliği ve çocuk psikiyatrisi kliniklerine erişimin sınırlılığı bu konuda ayrıca sorumlu bir faktördür; ancak ebeveynin farkındalığı ve yardım arama davranışı bu eksiklikleri kısmen telafi edebilecek gücü taşır.
Dijital Ortam, Sosyal Medya ve Ebeveyn Denetimi
Dijital ortamlarda gençlerin suç çetelerine çekilmesi, TV dizilerinde yaygınlaşan silah imgeleri ve algoritmaların insafına bırakılmış yaşamlar, okul şiddetinin arka planındaki etkenler arasında değerlendirilmektedir. Sosyal medya platformlarının algoritmaları, zaten yalnız ve öfkeli bir genci şiddet içerikli topluluklara, intikam fantezilerine ve saldırgan rol modellerine kolaylıkla yönlendirebilmektedir.
İyi ebeveynlik bu alanda somut bir sorumluluk gerektirir: Ekran süresinin değil ekran içeriğinin denetlenmesi; çocukla birlikte dijital ortamda zaman geçirmek; algoritmaların çocuğu nereye götürdüğünü merak etmek ve çocuğun çevrimiçi ilişkilerini tanımak. Bu denetim, gözetleme değil; rehberlik ve güven ilişkisinin dijital uzantısıdır.
Okullar, Aileler ve Devletin Ortak Sorumluluğu
Türkiye Psikiyatri Derneği konuyla ilgili yaptığı açıklamada okulların güvenli, kapsayıcı ve destekleyici alanlar olarak güçlendirilmesi, psikososyal hizmetlerin yaygınlaştırılması ve önleyici politikaların kararlılıkla uygulanmasının hayati önem taşıdığını vurguladı. Bu çerçeve doğrudur; ancak eksiktir. Okulların güvenliğini yalnızca güvenlik kamerası ve turnike sistemiyle sağlamak mümkün değildir. Asıl güvenlik, çocuğun okula “birinin onu göreceğini ve duyacağını” bilerek gelmesidir.
Bu noktada ebeveynin rolü okulun rolüyle tamamlanır. Okul aile iş birliği yalnızca sınav dönemlerinde değil; öğrencinin sosyal gelişimi, duygusal sıkıntıları ve davranış değişiklikleri konusunda sürekli ve açık bir iletişim kanalı olarak işlemelidir.
Değerlendirme: Trajediden Öğrenmek
Kahramanmaraş ve Şanlıurfa’daki olaylar, çok katmanlı bir sistemin çöküşünü yansıtmaktadır: Ailenin silah denetimini ihmal etmesi, ruh sağlığı uyarılarının görmezden gelinmesi, okulun erken müdahale kapasitesinin yetersizliği ve devletin önleyici politikalardan uzak duruşu. İyi ebeveynlik; otoriteyle değil, bağlanmayla; kuralla değil, güvenle; sessizlikle değil, konuşmakla inşa edilir. Bir çocuğun içindeki fırtınayı görmek ve ona doğru adımı atmak, en temel ebeveynlik görevidir. Bu görevi yerine getirmek için toplumun her katmanının daha iyi bir destek ağı sunması şarttır; ama ilk adım evde atılır.
İleri Okuma ve Kaynaklar
- Baumrind, D. (1991). The Influence of Parenting Style on Adolescent Competence and Substance Use. Journal of Early Adolescence — Ebeveynlik stilleri ve çocuk gelişimi üzerine kurucu makale.
- Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. Basic Books — Bağlanma kuramının pratik ebeveynlik yansımalarını ele alan temel kaynak (Türkçe çevirisi mevcuttur).
- Violence Prevention Project (2026). Mass Attacks in Public Spaces: Annual Summary — Kitlesel saldırıların profilini ve önleme stratejilerini belgeleyen güncel rapor; vpt.com adresinden erişilebilir.
